Mugikortasuna funtsezkoa da pertsonentzat, giza eskubideak (osasuna, hezkuntza edo aukera-berdintasuna) gauzatzeko bidea baita. Hiri-inguruneetan, non munduko biztanleriaren % 80 inguru bizi den, hirigintza-diseinua eta hiri-mugikortasuna ibilgailu indibidualari bideratuta egon dira tradizionalki. Printzipio horrek poluzioa areagotzea, espazio publikoa galtzea eta mugikortasun-eredu aktiboagoak kaltetzea eragin du. Gaur egungo klima-erronkaren testuinguruan, mugikortasun iraunkorra lehentasunezko ildo gisa sortzen da, eta, horrekin batera, funtsezko elementu berri bat harantz aurrera egin nahi duten udalerrientzat: Emisio Gutxiko Eremuak.

EGEak ez dira murrizketa hutsak; hiriak birpentsatzeko eta bizitzeko modua hobetzeko aukera ematen dute.

Emisio Gutxiko Eremuak (EGEak) gehien kutsatzen duten ibilgailuen sarbidea, zirkulazioa eta aparkatzea mugatzen diren hirietan mugatutako eremuak dira. Helburua, airearen kalitatea hobetzeaz eta emisioak murrizteaz gain, haratago doa: eredu aktiboak lehenestea (oinezkoak, txirrindulariak...), garraio publikoa indartzea edo hiriguneetako trafikoa arintzea.

Ildo horretan, EGEak ez dira soilik neurri murriztaile gisa ulertu behar, baizik eta hiri-mugikortasuna eraldatzeko eta hiri osasungarri, bizigarri eta jasangarriagoetarantz aurrera egiteko tresna gisa.

Klima Aldaketari eta Trantsizio Energetikoari buruzko maiatzaren 20ko 7/2021 Legeak funtsezkotzat jotzen ditu, eta udalerri jakin batzuk behartzen ditu EGEa ezartzera: zehazki, 50.000 biztanletik gorakoak eta 20.000 biztanletik gorakoak, airearen kalitateari buruzko araudian araututako kutsatzaileen muga-balioak gainditzen badituzte.

Europako lehen EGEak 1990eko eta 2000ko hamarkadetan ezarri ziren.

Hala ere, ideia hori askoz ere atzerago dator: hura ezarri zuen lehen hirietako bat Stockholm izan zen 1996an, eta ondoren beste batzuk etorri ziren, hala nola Berlin (2008), Londres (2008), Milan (2008) edo Amsterdam (2009). Eta urte horietako zuzentarau europarrek eta errege-dekretuek airearen kalitatea hobetzeko tresna gisa aipatzen zituzten.

Euskadi, bidean

Euskal Autonomia Erkidegoan, 50.000 biztanletik gorako sei udalerrik EGEa ezartzeko beharra dute: Vitoria-Gasteizek, Irunek, Donostiak, Bilbok, Barakaldok eta Getxok. Gaur egun, ez dago airearen kalitateari buruzko araudia betetzen ez duen 20.000 biztanletik gorako udalerririk, Eusko Jaurlaritzaren airearen kalitatearen sarean jasotakoaren arabera.

Espero izatekoa da tamaina txikiagoko udalerrietan EGE bat laster ezartzea.

Hala ere, 2024ko martxoan onartutako Euskadiko Airearen Kalitate Planak aurreikusten du 50.000 biztanletik beherako udalerrietan EGE bat ezartzea mugikortasun iraunkorrari eta hiri-berroneratzeari buruzko ardatz estrategikoaren barruan aurreikusitako ekintzen barruan. 2025eko azaroan onartutako Euskadiko Mugikortasun Iraunkorreko Planak ere antzeko aurreikuspen bat jasotzen du, baina espezifikoagoa, 25.000 biztanletik gorako udalerrietan EGEaren ezarpena bultzatzera berariaz bideratutako jarduera-ildo bat ezartzen baitu.

Beraz, espero izatekoa da EGEa ezartzea tamaina txikiagoko udalerrietan, hala nola Basaurin, Durangon, Eibarren, Errenterian, Leioan, Portugaleten, Santurtzin eta Sestaon, guztiak 25.000 biztanletik gorakoak. Beste arau-testu eta plangintza-dokumentu batzuek ere jasotzen dute EGEa ezartzeko aukera eta komenigarritasuna.

Arauditik haratago: partekatutako ikaskuntzak

Udalsarea 2030ek lantalde bat sustatu zuen 2023an, EGEak Euskadin diseinatzeko eta ezartzeko prozesua errazteko.

Udalsarea 2030ek lantalde bat sustatu zuen 2023an, EGEak Euskadin diseinatzeko eta ezartzeko prozesua errazteko. EGE bat ezartzera behartuta dauden sei udalerrietako udalek osatu dute, laguntzeko eta esperientziak partekatzeko eta zailtasunak batera jorratzeko plataforma edo bide gisa erabiltzeko. Lantalde horretan, Eusko Jaurlaritzako Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun Sailak (Airearen Kalitatearen Zuzendaritzaren bidez), Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, Eusko Jaurlaritzako Mugikortasun Iraunkorreko Sailak, EEE Energiaren Euskal Erakundeak eta EUDEL Euskadiko Udalen Elkarteak ere parte hartu dute.


Emaitza gisa, 2026ko martxoan lantalde horretako kide izan diren udalerrien esperientziak eta ikaskuntzak biltzen dituen dokumentu bat aurkeztu da, etorkizunean EGE bat ezarri nahi duten udalerriei eta ezarpen-prozesuan daudenei orientazioa emateko.

Ondorio nagusietako bat da EGEak ez direla soilik gai tekniko edo arauemaile bat.

Ondorio nagusietako bat da EGEak ez direla soilik gai tekniko edo arauemaile bat, baizik eta hiriaren ikuspegi integrala eskatzen duen prozesu konplexu bat. Arrakasta, neurri handi batean, diseinatzen eta inplementatzen diren moduaren araberakoa da.

Ikaskuntza nabarmenen artean, honako hauek nabarmentzen dira: zorroztasunez planifikatzea, helburu argiak eta udalerri bakoitzari egokituak zehaztuz; zeharka lan egitea, hainbat udal-arlo inplikatuz, hala nola mugikortasuna, ingurumena, hirigintza edo segurtasuna; erabakiak datuetan oinarritzea, bai neurriak justifikatzeko, bai horien eragina ebaluatzeko; eta eredua tokiko errealitatera egokitzea, konponbide estandarrak saihestuz.

Segurtasun juridikoa: funtsezko alderdia ezarpenean

Dokumentuak jasotzen duen alderdi garrantzitsuetako bat Estatuan EGE batzuk gero eta judizializatuago egotea da, eta horrek agerian utzi du oinarri tekniko eta juridiko sendoarekin diseinatzearen garrantzia.

Aztertutako esperientziek erakusten dutenez, hainbat eremuri errekurtsoa jarri zaie auzitegietan, batez ere neurriak behar bezala ez justifikatzeagatik, prozeduran arazoak izateagatik edo inpaktuen ebaluazioan gabeziak izateagatik.

Lege-betekizun batetik harago, segurtasun juridiko hori bermatzea funtsezkoa da neurriei egonkortasuna emateko eta haien legitimitate soziala indartzeko.

Horregatik, ikaskuntza giltzarrietako bat da EGEak motibazio argian eta datuetan (airearen kalitatea, mugikortasuna, osasuna) oinarritutako motibazioan oinarritu behar direla; proportzionaltasuna eta diskriminaziorik eza bezalako printzipioak bete behar direla; prozesu gardenak eta ondo dokumentatuak; eta diseinu koherentea hiri-mugikortasuneko politika guztiekin.

Lege-betekizun batetik harago, segurtasun juridiko hori bermatzea funtsezkoa da neurriei egonkortasuna emateko eta haien legitimitate soziala indartzeko.

Gako gehiago: komunikazioa eta gizarte-onarpena

Identifikatutako beste erronka nagusietako bat komunikazioa da. EGEek zuzeneko eragina dute herritarren eguneroko bizitzan, eta, beraz, haien gizarte-onarpena funtsezkoa da. Ildo horretan, dokumentuak honako premia hau nabarmentzen du: onurak argi eta garbi azaltzea osasunari eta bizi-kalitateari dagokienez, aldaketei buruzko behar besteko aurrerapenaz informatzea, ikuspegi murriztailea soilik saihestea eta herritarrek parte hartzeko prozesuak txertatzea.

Komunikazio eraginkor batek neurriaren ulermena hobetzeaz gain, konfiantza sortzen eta ezarpena errazten laguntzen du, EGEak herritarren, osasunaren, bizikidetzaren eta hiri-diseinuaren aldeko tresna gisa kokatuz.

Hiriak eraldatzeko aukera

EGEek hiria birpentsatzeko eta hiri-ingurune osasungarriagoak, eraginkorragoak eta bizigarriagoak lortzeko aukera eskaintzen dute.

EGEak aldaketa zabalago batean kokatzen dira, mugikortasun jasangarriagoko ereduetarantz, non protagonismoa pertsonek duten, eta ez ibilgailuek. Airearen kalitatea hobetzeaz gain, zarata murrizten, espazio publikoa zabaltzen eta klima-aldaketaren aurkako borrokan aurrera egiten laguntzen dute.

Udalsarea 2030en lantaldearen esperientziak erakusten du horien ezarpena betebehar arauemaile batetik haratago doala: aukera bat da hiria birpentsatzeko eta hiri-ingurune osasungarri, eraginkor eta bizigarriagoetarantz aurrera egiteko.